AI สร้าง design system ที่ดูน่าเชื่อ แต่ผิดหมด

เราสั่ง AI ให้สร้าง design system ให้แอปตัวหนึ่ง มันเปิดไฟล์ token ขึ้นมา เลือกสีหลักเป็นฟ้าอมเขียว จัดชั้นสีสวย ตั้งชื่อ token เป็นระเบียบ ดูเป๊ะเหมือน design system ที่ดีควรเป็น

ปัญหาเดียวคือมันผิด

สีนั้นไม่ได้มาจากไหนเลย AI เดาเอง เพราะมัน "ดูเข้าท่า" พอทักว่าผิด ก็แก้เป็นสีน้ำเงินอีกตัว คราวนี้เป็นสีจริงที่มีอยู่ในระบบ แต่ก็ยังผิดอยู่ดี เพราะเป็นสีของอีกผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่ตัวที่เรากำลังทำ กว่าจะได้สีที่ถูกต้อง คือสีดินเผา ต้องไปเปิดไฟล์ต้นทางจริงมาดู สามรอบ สามสีที่ดูน่าเชื่อ แต่ผิดหมด

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่อง AI งี่เง่า แต่คือหลุมพรางที่ลึกกว่านั้น และเป็นบทเรียนที่เปลี่ยนวิธีเราให้ AI แตะ design system ไปเลย

ช่วงที่ 1ทำไม "ดูน่าเชื่อ" ถึงหลอกเรา

design system ที่ดีมีลายเซ็นชัด สีเป็นชั้น ชื่อ token เป็นระบบ ระยะห่างลงตัว AI เก่งเรื่องนี้มาก เลียนแบบ รูปแบบ ของ design system ที่ดีได้เนียนมาก

แต่ design system ไม่ได้วัดกันที่รูปแบบ วัดกันที่ ตรงกับของจริงไหม สีดินเผาของผลิตภัณฑ์เราไม่ได้ถูกเพราะสวย แต่ถูกเพราะเป็นสีที่โค้ดจริงบนเว็บใช้อยู่ ณ วินาทีนี้ AI เดาสีฟ้าที่จัดชั้นสวยไม่แพ้กัน แต่ไม่มีอะไรค้ำว่าจริง

นี่คือจุดที่ AI ประดิษฐ์ทับความจริงโดยที่เราไม่ทันสังเกต เพราะผลลัพธ์ดูดีเกินกว่าจะสงสัย

ช่วงที่ 2reflect ไม่ใช่ invent

กติกาที่เราตั้งขึ้นหลังจากนั้นสั้นมาก ก่อน AI จะแตะ token ตัวไหน ต้องไปหาก่อนว่า ของจริงอยู่ไหน เปิดไฟล์ theme เปิด config ที่แอปใช้อยู่ อ่านค่าจริงมาใช้ ห้ามเดาจากความจำ ห้ามเลือกเพราะสวย

ฟังดูเป็นเรื่องเล็ก แต่พลิกทั้งวิธีคิด จากเดิมที่ให้ AI "ออกแบบ" design system กลายเป็นให้ AI "สะท้อน" design system ที่มีอยู่ออกมา หน้าที่ของมันไม่ใช่การสร้างสรรค์ แต่คือการอ่านของจริงให้แม่น

และยังมีชั้นที่สองที่แนบเนียนกว่า

ช่วงที่ 3รู้ตระกูลก่อน แล้วค่อยหยิบมาใช้

สีน้ำเงินที่ AI เดารอบสอง เป็นสีจริง มีอยู่ในระบบจริง แต่เป็นสีของ อีกผลิตภัณฑ์ พอมีผลิตภัณฑ์หลายตัวในบ้านเดียวกัน แต่ละตัวมี design system ของตัวเอง การหยิบสีจริงมาใช้ยังไม่พอ ต้องหยิบให้ถูกตัว

เราเลยตั้งกติกากันพลาดเพิ่มอีกชั้น ทุกครั้งที่จะแตะหน้าจอของแอปไหน ต้องตอบให้ได้ก่อนว่าแอปนี้อยู่ตระกูลไหน มี design system ของตระกูลนั้นแล้วหรือยัง แล้วค่อยหยิบตัวที่ถูกมาใช้ ไม่ใช่สร้างใหม่ทุกครั้งที่นึกไม่ออก

จุดที่ช่วยเราไว้จริง ๆ คือตอนไม่แน่ใจ เราไปถามเจ้าของผลิตภัณฑ์ตรง ๆ แทนที่จะเดา และคำตอบที่ดีที่สุดที่ได้กลับมา คือ "ไม่รู้ อย่าเดาให้ ไปเปิดของจริงดู" การยอมบอกว่าไม่รู้ ดีกว่ากุคำตอบที่ฟังดูมั่นใจ

ช่วงที่ 4เอาไปใช้กับงานของคุณ

ถ้าคุณกำลังให้ AI ช่วยทำ design system นี่คือหลักสั้น ๆ ที่เอาไปใช้ได้เลย

1. reflect ก่อน invent ให้ AI หาไฟล์ token ที่มีอยู่ก่อนเสมอ เจอแล้วใช้ของมัน ไม่เจอค่อยสร้าง
2. ทุกค่าต้องมีที่มา สีหรือค่าที่ AI ใส่ ต้องชี้ได้ว่ามาจากไฟล์ไหน ถ้าชี้ไม่ได้แปลว่าเดา
3. เช็คให้รู้ตระกูลก่อนหยิบมาใช้ รู้ก่อนว่าแอปอยู่ตระกูลไหน แล้วหยิบให้ถูกตัว
4. ไม่แน่ใจให้ถาม อย่ากุคำตอบ ทั้งกับคนและกับตัว AI เอง

"ดูน่าเชื่อ" เป็นกับดักที่อันตรายที่สุดของงาน design กับ AI เพราะมันผ่านตาเราได้ง่าย วิธีกันคือบังคับให้ทุกอย่างมีที่มา ก่อนจะเชื่อสายตา