อย่าแต่งงานกับโมเดลเดียว
แยกตัวตน เครื่องยนต์ กับคนจัดคิว

วันหนึ่งเราอยากลดค่าใช้จ่ายของทีม AI ที่เขียนโค้ดให้เรา ตัวที่ใช้อยู่ดีแต่แพง อยากลองสลับไปใช้โมเดลที่ถูกกว่าเฉพาะงาน coder ปกติเรื่องแบบนี้แปลว่าต้องรื้อทำใหม่ครึ่งระบบ แต่รอบนี้กลายเป็นแค่แก้คอนฟิกบรรทัดเดียว ตัว agent ยังเป็นตัวเดิม นิสัยเดิม คิวงานเดิม เปลี่ยนแค่เครื่องยนต์ข้างใน

ที่ทำได้แบบนั้นไม่ใช่เพราะโชคดี แต่เพราะตั้งแต่แรกเราแยกของสามอย่างออกจากกันไว้ ตัวตนของ agent เครื่องยนต์ที่รันมัน และคนจัดคิวงาน สามอย่างนี้คนส่วนใหญ่มองรวมเป็นก้อนเดียว พอรวมกันเมื่อไหร่ จะขยับอะไรสักอย่างก็ลากอย่างอื่นพังตามหมด

ช่วงที่ 1กับดักของการผูก agent ไว้กับโมเดลเดียว

เวลาคนพูดว่า "ผมใช้ agent ตัวนี้" ส่วนใหญ่หมายถึงโมเดลตัวหนึ่ง บวกกับวิธีที่มันทำงาน บวกกับงานที่มันรับ รวมเป็นก้อนเดียวกันหมด

ปัญหาโผล่ตอนอยากเปลี่ยนอะไรสักอย่าง อยากลองโมเดลใหม่ที่ถูกกว่า กลายเป็นต้องตั้งค่านิสัยใหม่ทั้งหมด อยากเพิ่มงานให้ทำหลายอย่างพร้อมกัน กลับไปแตะถึงตัวโมเดล นี่คืออาการของ vendor lock-in ที่ซ่อนอยู่ ผูกตัวเองไว้กับเจ้าของโมเดลเจ้าเดียวโดยไม่รู้ตัว วันที่เขาขึ้นราคาหรือมีตัวที่ดีกว่าโผล่มา ขยับตัวไม่ได้เลย

ช่วงที่ 2สามชั้นที่ต้องแยกออกจากกัน

ทางออกคือมองให้ออกว่า agent หนึ่งตัวจริงๆ ประกอบด้วยสามชั้นที่ทำคนละหน้าที่

ชั้นแรกคือ ตัวตน (soul) ว่า agent นี้เป็นใคร มีหลักการอะไร พูดจาแบบไหน จำอะไรได้บ้าง ตัวตนนี้อยู่ถาวร ไม่ผูกกับโมเดลตัวไหน

ชั้นที่สองคือ เครื่องยนต์ (engine) โมเดลที่รันความคิดจริงๆ จะเป็น Claude, Codex, GLM หรือโมเดลในเครื่องก็ได้ ชั้นนี้สลับได้ เปลี่ยนได้ตามงานและงบ

ชั้นที่สามคือ คนจัดคิว (orchestration) ตัวที่รับงานเข้ามา แตกเป็นงานย่อย แล้วเลือกส่งให้ engine ตัวที่เหมาะ ชั้นนี้คือกาวที่เชื่อมตัวตนกับเครื่องยนต์เข้าด้วยกัน โดยไม่เอาสองอย่างนั้นมาปนกัน

ช่วงที่ 3แยกแล้วได้อะไร

พอแยกสามชั้น เครื่องยนต์ก็กลายเป็นของที่เลือกตามงานได้ งานที่ต้องคิดเป็นภาษาไทยเก่งๆ ใช้โมเดลตัวที่ถนัด งานเขียนโค้ดซ้ำๆ จำนวนมาก สลับไปใช้ตัวที่ถูกกว่า ไม่ต้องจ่ายราคาพรีเมียมกับงานที่ไม่ต้องการ

ที่สำคัญกว่าเรื่องเงินคือ เราไม่ได้แต่งงานกับเจ้าของโมเดลเจ้าไหนเลย วันที่มีโมเดลใหม่ที่ดีกว่าหรือถูกกว่าออกมา แค่สลับเครื่องยนต์ ตัวตนกับคิวงานยังอยู่ครบ นี่คือสิ่งที่ทำให้ระบบอยู่รอดข้ามรุ่นของโมเดลไปได้ โดยไม่ต้องสร้างใหม่ทุกครั้งที่วงการขยับ

ช่วงที่ 4ข้อยกเว้นที่ยืนยันกฎ

แต่ไม่ใช่ทุกชั้นจะสลับได้อิสระ บางงานพันติดกับเครื่องยนต์ตัวใดตัวหนึ่ง

ตัวอย่างที่เราเจอกับตัว การให้ agent ไปอยู่ประจำในห้องแชต (presence) ต้องรันบนเครื่องยนต์ตัวที่รองรับโหมดนั้นโดยเฉพาะ จะสลับไปใช้ตัวอื่นไม่ได้ ส่วนงานคิดหนักเบื้องหลังถึงจะสลับเครื่องยนต์ได้ตามใจ บทเรียนคือต้องรู้ว่าชั้นไหนสลับได้ ชั้นไหนพันติดกับ engine แล้ววางลำดับให้ถูก ของที่ติดกับ engine ขึ้นก่อน ของที่สลับได้ตามมาทีหลัง

ข้อยกเว้นนี้ไม่ได้ล้มหลักการ แต่ยืนยันว่าการแยกชั้นมีประโยชน์ต่างหาก เพราะรู้ชัดว่าอะไรพันกับอะไร ดีกว่าเหมารวมแล้วงงว่าทำไมเปลี่ยนตรงนี้แล้วพังตรงโน้น

ช่วงที่ 5โครงเปิด แต่วิธีประกอบเป็นของเรา

แนวคิดสามชั้นนี้เปิด ใครก็เอาไปวางได้ แต่สิ่งที่เป็นงานออกแบบของเราคือกติกาที่บอกว่า ตัวตนไหนรันบนเครื่องยนต์ตัวไหน งานแบบไหนส่งให้ใคร และสลับเครื่องยนต์ยังไงให้ตัวตนไม่หาย นี่คือ interface ที่ตายตัว แต่เครื่องยนต์ข้างในเปลี่ยนได้ ไม่ใช่การกั๊ก แต่เป็นการบอกว่าเส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

ช่วงที่ 6เริ่มจากแยกสามชั้นก่อน

ถ้าคุณกำลังจะสร้าง agent ที่ทำงานเองได้ อย่าเริ่มจากคำถามว่า "จะใช้โมเดลไหนดี" เริ่มจากแยกสามชั้นก่อน ตัวตนของมันคืออะไร เครื่องยนต์ตัวไหนรันได้บ้าง แล้วใครเป็นคนจัดคิวส่งงาน พอเส้นแบ่งชัด การเปลี่ยนโมเดลจะเป็นแค่การสลับเครื่องยนต์ ไม่ใช่การรื้อบ้านทั้งหลัง

เขียนจากงานจริง ไม่ใช่ทฤษฎี งานวางสถาปัตยกรรม fleet ที่สลับ engine ได้จริงของเราเอง